AI-chatbots vs. zoekmachines
Wie een zoekmachine gebruikt, ziet bij elke resultaat de bron en kan die zelf openen. Wie een vraag aan AI stelt, krijgt een kant-en-klaar antwoord, waarbij niet altijd duidelijk is welke bronnen zijn gebruikt.
Hoe betrouwbaar zulke antwoorden zijn, onderzocht een studie onder leiding van de BBC, gecoördineerd door de European Broadcasting Union: 22 publieke omroeporganisaties uit 18 landen checkten in 14 talen meer dan 3.000 antwoorden, met onder meer NOS/NPO en NPR (National Public Radio, VS). Het rapport News Integrity in AI Assistants van oktober 2025 laat zien dat 45 procent van de antwoorden minstens één serieus probleem bevatte. Bij 31 procent waren er ernstige problemen met bronvermelding: ontbrekende, misleidende of foute toeschrijvingen. Bij 20 procent vonden de onderzoekers duidelijke onnauwkeurigheden, hallucinaties of verouderde informatie.
Het vertrouwen in AI groeit intussen juist. Het Commissariaat voor de Media meet in de Digital News Report Nederland 2026 dat het aandeel Nederlanders dat een AI-chatbot gebruikt voor nieuws rond de 7 procent ligt, terwijl diezelfde AI-antwoorden volgens het EBU-onderzoek in bijna de helft van de gevallen een serieus probleem bevatten.
Bij deze vragen levert AI betrouwbare resultaten
Bij de volgende scenario's levert AI betrouwbare resultaten:
- Eigen teksten inkorten, herformuleren of de toon aanpassen
- Lange documenten samenvatten en de kernpunten eruit halen
- Van steekwoorden een afgeronde tekst maken
- Vertalen, spelling checken, formuleringen gladstrijken
- Code uitleggen, becommentariëren en op fouten doorlopen
- Ideeën verzamelen, indelingen bouwen, tegenargumenten zoeken
- Ingewikkelde onderwerpen toegankelijker maken
Het resultaat hangt sterk af van de kwaliteit van de prompt: rol, doel, doelgroep en formaat horen in de vraag zelf, niet pas in de derde correctieronde. Hoe je zulke prompts systematisch opbouwt, lees je op de pagina over Prompt-engineering. Hoe je vervolgens hieruit een kwalitatieve tekst maakt, lees je onder AI tekst schrijven.
Bij deze vragen is een check nodig
De aangeleerde kennis van AI is mogelijk verouderd en bevat gaten. Desondanks klinken verkeerde antwoorden net zo overtuigend als juiste antwoorden.
Bij deze onderwerpen moet je het antwoord in ieder geval nog eens controleren:
- Actuele gebeurtenissen, prijzen, data en mensen in officiële functies
- Cijfers, statistieken en onderzoeksresultaten
- Juridische vragen, termijnen en contractbepalingen
- Medische informatie
- Citaten, paginanummers en bronvermeldingen
- Alles waarvoor jij tegenover derden aansprakelijk bent
STRATO benoemt dit zelf in de hulp bij STRATO GPT: antwoorden kunnen fouten bevatten, juridische en financiële gegevens check je extra.
In vier stappen een antwoord controleren
Deze stappen zijn voor de meeste gevallen genoeg, en de meeste voer je rechtstreeks in de chat uit.
- Bron opvragen: Vraag waar de informatie vandaan komt en open de genoemde link. Komt er geen bronvermelding, of leidt de link nergens heen? Behandel de informatie dan als onbevestigd.
- Dezelfde vraag anders stellen: Formuleer opnieuw, bij voorkeur in een nieuwe chat. Wijken de antwoorden inhoudelijk van elkaar af, zoek dan een extra bron erbij.
- Naar het bewijs vragen: De vraag "Welke beweringen zijn met het gebruikte materiaal niet te onderbouwen?" legt de open punten op tafel.
- Websearch aanzetten: Alle informatie over gebeurtenissen van na de kennisgrens van het model heeft actuele feiten via internet nodig.
Vragen aan kunstmatige intelligentie: wat je moet voorbereiden
Wie voor zijn of haar werk vragen aan kunstmatige intelligentie stelt, regelt twee dingen vooraf. Het eerste punt betreft de rechtsgrond: zonder account en zonder afgesloten verwerkersovereenkomst ontbreekt de basis om persoonsgegevens van derden in te voeren. Veel diensten maken er echter reclame mee dat een account niet nodig is.
Het tweede punt betreft de verwerkingslocatie en het gebruik voor training. Beide staan in de gebruiksvoorwaarden van de betreffende dienst. Bij een gratis account verschillen die voorwaarden vaak van de zakelijke abonnementen. Vraag wanneer nodig bij elke aanbieder na: waar worden mijn gegevens verwerkt en worden ze gebruikt om het model te trainen? Zonder een duidelijk antwoord op beide vragen ga je uit van het ongunstigste scenario.
Vragen aan je eigen bronnen
Een contract, een offerte, een verslag: zodra zo'n document in de chat staat, gebruikt het model jouw materiaal als basis voor de taak, in plaats van terug te vallen op aangeleerde kennis. Check toch ook hier steekproefsgewijs het restultaat, want ook bij documentanalyse kunnen fouten ontstaan.
Zo zien zulke vragen er in de praktijk uit:
- "Welke opzegtermijnen staan in dit contract, en vanaf wanneer lopen ze?"
- "Vat dit verslag samen in vijf taken, met verantwoordelijke en deadline."
- "Welke gegevens ontbreken in deze offerte, vergeleken met ons template?"
Voor een eenmalige vraag is het uploaden in de chat voldoende. Voor documenten die je regelmatig nodig hebt, loont een kennisbank. Daar upload je prijslijsten, workflows of catalogi, zodat je ze altijd kunt oproepen.
