Een USB-stick bootable maken en de pc redden

  1. Home
  2. Handboek
  3. Bootable USB-stick

Opstarten vanaf een USB-stick

In het verleden werd Microsoft Windows geïnstalleerd via diskette, CD of DVD. Vandaag de dag behoren diskettes tot het verleden en zelfs optische gegevensdragers verdwijnen steeds meer uit beeld. In plaats daarvan wordt het besturingssysteem geleverd op de systeempartitie van een nieuwe computer of laptop. Of je koopt Windows met een digitale licentie direct online en downloadt de software zelf. Heb je liever voor een alternatief office-pakket, lees er hier hier alles over.

Als je nog steeds een extern installatiemedium nodig hebt, gebruik je vandaag de dag vaak een bootable USB-stick. Die is sneller en compacter dan een optische gegevensdrager en net zo geschikt voor het installeren van een (nieuw) besturingssysteem. Maar er zijn ook vele andere toepassingsmogelijkheden.


Waarvoor heb je een opstartbare USB-stick nodig?

Er zijn vele toepassingen voor een bootable USB-stick. De belangrijkste functie is het opstarten van de pc als deze niet meer zelfstandig kan starten door bijvoorbeeld een virusinfectie, een ernstige systeemfout, een kapotte harde schijf of partitieproblemen. De stick is hiervoor een perfecte oplossing, omdat je daarmee een compleet besturingssysteem of reddingssysteem zoals de Sardu multivirusscanner kunt installeren. Je kunt vervolgens de computer succesvol opstarten én repareren. Op deze pagina kom je overigens veel meer te weten over wat we aanraden bij IT-rampen.

Venster met opties voor het maken van een installatiemedium voor een andere pc
De gebruikersinterface van Sardu bevat 20 virusscanners die op één USB-stick kunnen worden geïnstalleerd.

Feit
Sardu bevat 20 virusscanners die alle harde schijven van een beschadigde computer scannen
en malware ervan verwijderen.

Maar ook als er geen noodval is, is het zinvol om als back-up een Windows-image paraat te houden op een USB-opslagmedium (als alternatief is ook een externe harde schijf mogelijk).

Je kunt een opstartbare USB-stick ook gebruiken om Windows 7 of 8 te upgraden naar Windows 10, bijvoorbeeld als een vorige automatische upgrade niet goed werkt. Een stick kan verder nog worden gebruikt voor een ‘schone’ herinstallatie van het besturingssysteem, bijvoorbeeld als de computer te langzaam is geworden door de ophoping van overbodige data.

Geavanceerde computerexperts en IT-professionals gebruiken graag een bootable USB-stick als ‘draagbaar besturingssysteem’ (bij Microsoft staat het concept bekend als ‘Windows2Go’). Hiermee kun je jouw favoriete Windows-versie gebruiken met al je tools en persoonlijke bestanden, zelfs op een andere computer, zonder dat je het reeds geïnstalleerde besturingssysteem hoeft aan te raken (ongeacht of je Windows of een ander besturingssysteem gebruikt). Hierdoor kun je in je vertrouwde omgeving werken, in plaats van via de cloud je belangrijke documenten te moeten gebruiken. Daarnaast biedt een draagbaar besturingssysteem ook meer bescherming tegen virussen of keyloggers die wachtwoorden op je computer stelen.

We zetten de mogelijke toepassingen van een bootable USB stick op een rij:

  • Opstarten na een pc-noodgeval
  • Gebruik van reddingssystemen om de pc te repareren
  • Een image van het besturingssysteem opslaan
  • Een ouder besturingssysteem upgraden naar Windows 10
  • 'Schone' herinstallatie van het besturingssysteem
  • Gebruik van een ‘draagbaar besturingssysteem’ op externe computers

Hoe maak je een opstartbare USB-stick?

USB-sticks die je in de winkel koopt, moet je bijna altijd aanpassen voordat je ze als bootable USB-stick kunt gebruiken. Dit komt omdat de meeste modellen slechts één bestandssysteem hebben als je ze uit de verpakking haalt, bijvoorbeeld FAT32 of exFAT. Ze missen het MBR (Master Boot Record), dat absoluut noodzakelijk is voor het opstarten van de meeste pc’s. Dat geldt zeker voor alle pc’s met een BIOS (Basic Input/Output System). Je moet een nieuwe USB-stick dus eerst bootable maken.

Feit!

BIOS (basic input/output system) is software die vooraf is geïnstalleerd op het moederbord
van de meeste computers. Het activeert de hardware tijdens het opstarten,
zodat het besturingssysteem ermee kan communiceren.

Je kunt een bootable USB-stick maken op een andere computer dan die je later wilt gebruiken. In principe zijn er twee manieren om dit te doen: handmatig of geautomatiseerd. De eerste optie lijkt op het eerste gezicht gecompliceerd en is inderdaad foutgevoelig, vanwege de vele zaken die je zelf moet invoeren. Maar toch kan een leek dit doen.

Welke optie je ook kiest, je hebt altijd het volgende nodig:

  1. Het Windows-hulpprogramma DiskPart of een extern programma met dezelfde functionaliteit.
  2. Een USB-stick met minimaal 4 GB geheugen (voor een 32-bits besturingssysteem) of minimaal 8 GB (voor een 64-bits systeem). Om een hoge snelheid te bereiken en om een draagbaar besturingssysteem te kunnen aanmaken, moet de geselecteerde stick zeker de USB 3.0-standaard ondersteunen. Als het een gebruikte stick is, moet je ervoor zorgen dat er geen belangrijke gegevens op staan.
  3. Een ISO-bestand van het gewenste besturingssysteem dat alle setup-bestanden bevat die nodig zijn voor de (her)installatie. Voorheen stonden deze bestanden op een cd of dvd die met een nieuwe computer werd meegeleverd of die apart kon worden aangeschaft. Tegenwoordig is Windows meestal vooraf geïnstalleerd op een systeempartitie van een pc of laptop. Je kunt ook zelf zo'n ISO-bestand maken, bijvoorbeeld met tools als WinISO, UltraISO of het programma InfraRecorder. Maar het is gemakkelijker om het benodigde besturingssysteem van internet te downloaden. In het geval van Windows 10 kan dit via de Microsoft Media Creation Tool, Windows 7 en Windows 8 kun je ook direct van de website van Microsoft downloaden.

Venster met opties voor het maken van een installatiemedium voor een andere pc
Start de Microsoft Media Creation Tool na het downloaden, selecteer de optie ‘Installatiemedia voor een andere pc maken ’.

Windows 10-configuratievenster om een medium te selecteren dat je wilt gebruiken
Kies ‘ISO-bestand ’ als het te gebruiken medium. Je kunt ook direct een opstart-USB-stick voor Windows 10 maken met behulp van de Media Creation Tool.

Windows 10-configuratievenster met de melding ‘Windows 10 wordt gedownload ’
De tool downloadt automatisch een ISO-bestand uit Windows 10. Dit proces kan enige tijd in beslag nemen omdat de image enkele gigabytes groot is.

Windows 10-configuratievenster met de tekst ‘Burn ISO file to DVD’
Tot slot kun je het gedownloade ISO-bestand op een dvd branden. Je kunt ook gewoon op de knop ‘Voltooien’ klikken.

Een USB-stick bootable maken met het Windows-hulpprogramma DiskPart

Als je het nodige ‘handmatige werk’ durft te doen, kunt je eenvoudigweg de applicatie cmd.exe, bekend als de ‘opdrachtprompt’, gebruiken om een bootable USB-stick te maken op alle besturingssystemen vanaf Windows Vista (inclusief Windows 10). Dit werkt als volgt:

  • Steek de USB-stick in een USB-poort van je computer.
  • Zoek de toepassing ‘cmd’ via de zoekbalk van Windows (in het startmenu), klik met de rechtermuisknop op het contextmenu en selecteer ‘Als administrator uitvoeren’. Een klein venster opent met witte tekst op een zwarte achtergrond.
  • Voer de opdracht ‘diskpart’ in met het toetsenbord en bevestig je invoer met de Enter-toets (doe hetzelfde na elke andere opdracht die je invoert). Het schijfbeheer wordt gestart.
  • Voer de opdracht ‘list disk’ in om alle beschikbare schijven weer te geven.
  • Je kunt je USB-stick herkennen aan de opgegeven opslagcapaciteit, deze staat meestal vermeld als ‘disk 1’. Als je ‘disk 0’ ziet, is dat meestal de systeempartitie van je pc, dus een harde schijf of SSD-schijf in je computer.
  • Ervan uitgaande dat je USB-stick de naam ‘disk 1’ heeft, voer je de opdracht ‘sel disk 1’ in om deze te selecteren (of ‘disk 2’, etc.).
  • Voer de opdracht ‘clean’ in om alle gegevens van de USB-stick te verwijderen.
  • Voer de opdracht ‘create partition primary’ in om een hoofdpartitie te maken.
  • Voer de opdracht ‘list par’ in en selecteer de nieuw aangemaakte hoofdpartitie met ‘sel par 1’.
  • Activeer de partitie met de opdracht ‘active’.
  • Formatteer de USB-stick met de opdracht ‘format fs=FAT32 label=”WINDOWSUSB” quick override’ (in plaats van ‘WINDOWSUSB’ kun je een andere labelnaam kiezen, zolang deze naam maar geen spaties of speciale tekens bevat. De stick wordt later onder deze naam weergegeven wanneer je hem in een Windows-computer steekt). Formatteren kan enige tijd in beslag nemen. Je kunt de voortgang in procenten volgen.
  • Voer na afloop van het proces de opdracht ‘assign’ in om automatisch een stationsletter (bijvoorbeeld ‘G:’) aan je USB-stick toe te wijzen.
  • Typ ‘exit’ om DiskPart te verlaten en daarna nog een keer ‘exit’ om de prompt te sluiten.

Opdrachtprompt via de Windows-zoekbalk
Om de opdrachtprompt op je pc te starten, typ je ‘cmd’ in de zoekbalk van Windows. Vergeet niet om met de rechtermuisknop op de toepassing te klikken om deze als administrator uit te voeren.

Opdrachten om een bootable USB-stick te maken op de opdrachtprompt
Zo moet de invoergeschiedenis in cmd.exe eruit zien, als je alles goed hebt gedaan.

Om het proces te voltooien, kopieer je het Windows ISO-bestand naar de bootable USB-stick. Dit kan eenvoudig via drag&drop. Als je een installatieschijf gebruikt, kun je ook alle installatiebestanden van daaruit naar je USB-stick slepen (maak eerst via de mapopties alle verborgen bestanden zichtbaar). Je kunt dit ook doen via de opdrachtprompt. Voor een bronmedium met de stationsletter ‘D:’ en een USB-stick met de letter ‘G:’ is de bijbehorende opdracht bijvoorbeeld: ‘xcopy D:\*.* G:\*.* /S /E /F’ (let op de spaties).


Een bootable USB-stick met externe tools maken

De reeds genoemde Media Creation Tool kan ook in één keer een gedownload ISO-bestand naar een USB-stick schrijven en het zo bootable maken, maar dit werkt alleen met Windows 10. Er zijn daarnaast diverse gratis programma's die geschikt zijn voor alle besturingssystemen (inclusief Linux) en die de configuratie van het gewoonlijk handmatige volumebeheer geheel automatisch uitvoeren. Tot de populairste behoren Rufus, WinUSB en UnetBootin. Elk van deze tools bestaat slechts uit een zeer klein bestand, dat na het downloaden direct en zonder installatie kan worden gestart.


Opstartbare USB-stick met Rufus

Rufus wordt algemeen beschouwd als het snelste en meest betrouwbare hulpmiddel voor het maken van bootable USB-sticks. Het ondersteunt ook UEFI (‘Unified Extensible Firmware Interface’), een nieuwere moederbordfirmware die het verouderde BIOS heeft vervangen en al op bijna alle nieuwere computers te vinden is. Vanaf Windows 8 is het ook mogelijk om met Rufus ‘Windows2Go’ als draagbaar besturingssysteem op een extern opslagmedium te installeren.

De bediening van de tool is eenvoudig:

  • Dubbelklik op het programma om het te starten.
  • Selecteer je USB-stick onder ‘Device’.
  • Selecteer de optie ‘ISO image’ onder ‘Create bootable drive with’.
  • Klik op het cd-romsymbool aan de rechterkant en selecteer het ISO-bestand.
  • Onder ‘New drive name ’ kun je de USB-stick een naam naar keuze geven.
  • Je kunt de waarschuwing ‘ALL DATA WILL BE REMOVED FROM THE DRIVE’ met ‘OK’ bevestigen. Let op dat je vooraf al je belangrijke bestanden van de USB-stick opslaat.
  • Klik op ‘Start’.
  • Zodra de groene balk is doorlopen, klikt je op ‘Done’.
  • Werp je bootable USB-stick uit met ‘Hardware veilig verwijderen’.

Let op!
Trek niet zomaar de opstartbare USB-stick uit de USB-poort. Gebruik altijd eerst de optie ‘Hardware veilig verwijderen’. Wanneer je dit niet doet, kan gegevensverlies optreden, omdat de computer nog steeds toegang heeft tot het opslagmedium en er nog schrijfprocessen gaande kunnen zijn. Bij een extern harde schijf met USB-aansluiting komt een abrupte verbreking van de computerverbinding overeen met een systeemcrash op de harde schijf.


Rufus-gebruikersinterface
Rufus bestaat uit slechts één venster en is uiterst overzichtelijk ingedeeld.

Voordelen Nadelen
✔ Snel en betrouwbaar ✘ Formatteren van de USB-stick noodzakelijk
✔ Heel klein bestand
✔ Ondersteunt UEFI
✔ Windows2Go mogelijk

Je USB-stick bootable maken met WinUSB

De WinUSB-tool werkt in principe hetzelfde als Rufus, maar heeft twee speciale functies. Ten eerste is het mogelijk is om een bootable USB-stick te maken zonder deze te formatteren (ervan uitgaande dat er voldoende ruimte is), zodat je de USB-stick ook kunt gebruiken om persoonlijke bestanden en documenten op te slaan. Het is overigens nog steeds aan te raden om een back-up van alle data te maken. Het tweede kenmerk: WinUSB schrijft op verzoek ook meerdere, verschillende Windows-besturingssystemen op één en dezelfde stick. Dit maakt het een equivalent van de Linux-tool Yumi.

Ook met WinUSB is het maken van een bootable USB stick in een paar stappen mogelijk:

  • Selecteer je USB-stick bij ‘Plug and select the USB drive’.
  • Klik met de rechtermuisknop op ‘ISO’ onder ‘Add Windows’ en vervolgens op ‘Next’.
  • Voer een willekeurige naam in voor de geselecteerde Windows-distributie, klik op ‘OK’ en vervolgens op ‘Next’.
  • Klik op ‘Start’.

WinUSB-gebruikersinterface
Met zijn overzichtelijke knoppen is WinUSB zeer eenvoudig te gebruiken.

Voordelen Nadelen
✔ Formatteren niet nodig ✘ Alleen in het Engels
✔ Kan meerdere besturingssystemen op één USB-stick schrijven
✔ Elegante interface
✔ Je kunt diverse Ubuntu-distributies laden

Een bootable USB-stick maken met UNetbootin

Net als de populaire tool Universal USB Installer is UNetbootin (een afkorting van ‘Universal Netboot Installer’) eigenlijk bedoeld voor Linux-systemen. De tool dient voornamelijk om verschillende Linux-distributies, zoals Ubuntu, op een USB-stick te installeren. Ze kunnen dan direct vanaf het opslagmedium worden gestart.

Maar UNetbootin werkt ook onder Windows:

  • Kies de menu-optie ‘Diskkmage’ . ‘ISO' is al geselecteerd als bron.

Selecteer je USB-stick bij ‘Drive’ en klik op ‘OK’.

UNetbootin gebruikersinterface
Je kunt verschillende Linux-besturingssystemen op een USB-stick zetten met het item ‘Distribution’, maar je kunt ook Windows ISO-bestanden schrijven met ‘Diskkmage’.

Voordelen Nadelen
✔ Je kunt diverse Linux-distributies selecteren ✘ Formattering van de USB-stick noodzakelijk
✔ Draagbare besturingssystemen kunnen worden gemaakt
✔ Werkt ook met Windows ISO-bestanden
✔ Zelfvernietigende berichten mogelijk

De beste freeware tools voor opstartbare USB-sticks in een oogopslag

Taal Bestandsgrootte Formatteren vereist?
Rufus Nederlands 945 kB Ja
WinUSB Engels 4,7 MB Nee
Unetbootin Engels 4,6 MB ja

Hoe start ik Windows vanaf een bootable USB-stick?

Heb je met succes een bootable USB-stick aangemaakt? Dan kun je deze onmiddellijk testen door de computer ermee op te starten. Dit is hoe dan ook nodig om BIOS of UEFI te configureren voor een mogelijke noodsituatie.

Hiervoor moet je de opstartvolgorde in het bootmenu wijzigen:

  • Open het opstartmenu van je computer. Hiervoor moet je tijdens het opstarten een toets drukken. Welke dat is, is afhankelijk van de fabrikant van het moederbord. Meestal wordt ‘Del’ gebruikt, maar ook de toetsen ‘F1’, ‘F2’, ‘F8’ of ‘F10’ (heel soms ook andere) kunnen voor deze functie bedoeld zijn. Op de rand van het scherm, zodra het logo van de fabrikant verschijnt, wordt meestal aangegeven welke toets je moet drukken. Maar let op: je hebt maar heel kort de tijd om op de juiste knop te drukken. Ben je te laat, dan moet je de pc opnieuw opstarten en het opnieuw proberen.
  • Heb je een nieuwere pc? Dan is waarschijnlijk UEFI als firmware geïnstalleerd in plaats van BIOS. Als dit het geval is, zie je geen knop om het opstartmenu te starten. Ga in plaats daarvan als volgt te werk: Klik in ‘Configuratiescherm’ op ‘Update & herstel’. Kies dan de menuoptie ‘Herstel’ en vervolgens onder ‘Geavanceerd starten’ de optie ‘Nu herstarten’. De computer wordt nu opnieuw opgestart. Klik in het volgende scherm op ‘Problemen oplossen’, vervolgens op ‘Geavanceerde opties’ en tenslotte op ‘UEFI Firmware-instellingen’ om in het UEFI te komen.
  • BIOS of UEFI kan er afhankelijk van het computermodel anders uitzien en heeft verschillende namen voor de afzonderlijke menu-items. Maar laat je niet in de war brengen, de structuur is eigenlijk altijd dezelfde.
  • Gebruik de pijltjestoetsen om door BIOS/UEFI te navigeren. Ga naar het tabblad ‘Boot’ (dit kan ook de naam ‘Boot Menu’, ‘Boot Manager’ of iets dergelijks hebben).
  • Daar kun je de USB-stick selecteren zodat deze tijdens de volgende systeemstart kan worden gebruikt.
  • Je kunt de opstartvolgorde ook permanent instellen door de volgorde van de opstartschijven te wijzigen met de pijltjestoetsen of de toetsen [PgUp] en [PgDn]. Plaats je USB-stick bovenaan de lijst. De pc start dan op vanaf de stick zodra deze is aangesloten.
  • Druk op de toets [Esc] om het BIOS/UEFI te verlaten.

Opmerking!
Bij de eerste keer opstarten van de pc heeft de draagbare Windows-versie iets meer tijd nodig om te booten, omdat de hardware eerst moet worden gedetecteerd. Tijdens de detectie kan Windows ook meerdere malen kort herstarten.

Heb je met succes een bootable USB-stick aangemaakt? Dan kun je deze onmiddellijk testen door de computer ermee op te starten. Dit is hoe dan ook nodig om BIOS of UEFI te configureren voor een mogelijke noodsituatie.